Σύσταση 1742 (2006) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα των Μελών των Ενόπλων Δυνάμεων

1.       Ο στρατός είναι ο θεσμός ο κατ εξοχήν υπεύθυνος για την προστασία του κράτους και την άμυνα της κοινότητας.  Ο ένοπλος αγώνας είναι ο λόγος ύπαρξής του και καθορίζεται από ειδικούς περιοριστικούς κανόνες που αφορούν στην ενότητα, στην ιεραρχία, στην πειθαρχία και στη συμμόρφωση με διαταγές.

2.       Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση ανακαλεί στην μνήμη τα πολλά κείμενα που είχε υιοθετήσει και που αφορούν στην προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις ένοπλες δυνάμεις και σημειώνει τη συνεχή ισχύ και επικαιρότητά τους. Θεωρεί ότι τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων είναι ένστολοι πολίτες οι οποίοι πρέπει να απολαμβάνουν τις ίδιες θεμελιώδεις ελευθερίες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που θέτει η Ευρωπαϊκή Συνθήκη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ETS No.5) και ο αναθεωρημένος Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης (ETS No.163). Πρέπει επίσης να απολαμβάνουν την ίδια προστασία δικαιωμάτων και αξιοπρέπειάς τους, όπως κάθε άλλος πολίτης, στα πλαίσια των περιορισμών που τίθενται από τις συγκεκριμένες επείγουσες ανάγκες των στρατιωτικών καθηκόντων.

3.       Με την κατάργηση της θητείας από κληρωτούς και τη μετάβαση στον επαγγελματικό στρατό, ένας θεσμός που υιοθετήθηκε από ένοπλες δυνάμεις πολλών χωρών, σε μια περίοδο που οι στρατοί των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης, συμμετέχουν από κοινού στα ίδια θέατρα επιχειρήσεων, η Συνέλευση προωθεί αποφασιστικά τη χρήση κοινών αρχών οι οποίες να καθοδηγούν τη στρατιωτική δράση και να διέπουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτοί εκτελούν τα καθήκοντά τους. Δεν μπορεί να αναμένεται από τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων να σέβονται το ανθρωπιστικό δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά τη διεξαγωγή επιχειρήσεων εκτός εάν υπάρχει πρώτα εγγύηση για το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ιδίων. 

 Συνεπώς, είναι ουσιαστικής σημασίας να συνοδεύονται οι προσπάθειες του Συμβουλίου της Ευρώπης να καθορίσει οδηγίες με στόχο την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις ένοπλες δυνάμεις, από αρμόζουσα πολιτική των κρατών μελών ώστε να υπάρξει αύξηση της επίγνωσης του ίδιου του στρατιωτικού προσωπικού για το δικαίωμά του να απολαμβάνει όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα του.

4.       Η Συνέλευση σημειώνει ότι, παρά τα επαναλαμβανόμενα αιτήματα της στα κράτη μέλη, η κατάσταση των μελών των ενόπλων δυνάμεων σε μερικά κράτη, σε ότι αφορά τα δικαιώματα τα οποία πρέπει να απολαμβάνουν βάσει της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και του νόμου του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν είναι ικανοποιητική.  Η Συνέλευση εκφράζει τη λύπη της που σε ορισμένα κράτη μέλη οι περιορισμοί που τίθενται στην άσκηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από μέλη των ενόπλων δυνάμεων, υπερβαίνουν το αποδεκτό όριο που έχει θέσει η Συνθήκη.

5.       Λυπάται επίσης που δίνεται ελάχιστη προσοχή στη στρατιωτική δικαιοσύνη και στις στρατιωτικές πειθαρχικές και ποινικές διαδικασίες και θεωρεί ότι εν όψη της ποικιλομορφίας των νομικών και δικαστικών συστημάτων στα κράτη μέλη, θα ήταν χρήσιμο να διεξαχθεί μια συγκριτική νομική έρευνα με στόχο την προώθηση των δικαιωμάτων των μελών των ενόπλων δυνάμεων όσον αφορά στην ελευθερία, στην ασφάλεια και σε δίκαιη δίκη.

6.       Η Συνέλευση θεωρεί ότι το Συμβούλιο της Ευρώπης θα έπρεπε να δώσει μεγαλύτερη προσοχή στο θέμα της θέσης των γυναικών στις ένοπλες δυνάμεις. Μεγάλος αριθμός γυναικών στρατιωτών υποβάλλεται σε σεξουαλική παρενόχληση. Τα θέματα πρόσβασης σε στρατιωτικά καθήκοντα και σε συγκεκριμένα πόστα στις ένοπλες δυνάμεις, των δομών σταδιοδρομίας και ίσων δικαιωμάτων είναι όλα συναφή με τη διάκριση κατά των γυναικών, και είναι ζήτημα που απαιτεί μελέτη σε βάθος από μόνο του.

 7       Η Συνέλευση εκφράζει απέχθεια και συγκλονισμό για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα μέλη ενόπλων δυνάμεων σε ορισμένα κράτη μέλη, τα οποία υποβάλλονται σε κακοποίηση, βιαιότητα, θεσμοποιημένο εκφοβισμό – κακομεταχείριση (καψώνι), βασανιστήρια και κακομεταχείριση πράγμα που αποτελεί σοβαρή παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Αυτό ισχύει για τις δοκιμασίες «μύησης νεοσύλλεκτων», οι οποίες παρά τα κατά περιόδους παράπονα από Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς εξακολουθούν να παραμένουν κοινή πρακτική στις ένοπλες δυνάμεις ορισμένων χωρών.

8.       Η Συνέλευση ανακαλεί στην μνήμη ότι το δικαίωμα των αντιρρησιών συνείδησης είναι ένα απαραίτητο συστατικό του δικαιώματος στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας όπως διασφαλίστηκε από την Καθολική Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και την Ευρωπαϊκή Συνθήκη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

9.       Η Συνέλευση ζητά από τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν γνήσια και αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μελών των ενόπλων δυνάμεων και ιδιαίτερα:

9.1     να επιτρέπουν στα μέλη των ενόπλων δυνάμεων της χώρα να συμμετέχουν σε επαγγελματικούς αντιπροσωπευτικούς συνδέσμους ή συνδικάτα που να έχουν το δικαίωμα να διαπραγματεύονται θέματα που συνδέονται με ανταμοιβή και όρους εργοδότησης και να συγκροτούν συμβουλευτικά σώματα σε όλα τα επίπεδα εμπλέκοντας τους προαναφερθέντες συνδέσμους ή συνδικάτα, αντιπροσωπεύοντας όλες τις κατηγορίες προσωπικού.

9.2     να εισαγάγουν, όπου δεν υπάρχει ήδη, τον αυτόνομο θεσμό του στρατιωτικού επιτρόπου διοικήσεως ο οποίος θα είναι υπεύθυνος για την προώθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μελών των ενόπλων δυνάμεων, θα διασφαλίζει το σεβασμό για τέτοια δικαιώματα, θα παρέχει νομική βοήθεια σε στρατιωτικό προσωπικό και θα δέχεται παράπονα από μέλη ενόπλων δυνάμεων για παραβίαση των δικαιωμάτων τους και στον οποίο θα μπορεί να αποτείνεται το στρατιωτικό προσωπικό, ς πρόσωπο εμπιστοσύνης, σε περιπτώσεις διαφωνιών απασχόλησης ή άλλων ερωτήσεων που προκύπτουν από την άσκηση των καθηκόντων τους.

9.3     να αφαιρέσουν υφιστάμενους περιορισμούς για τα εκλογικά δικαιώματα των μελών των ενόπλων δυνάμεων.

9.4     να επιτρέπουν στα μέλη των ενόπλων δυνάμεων και στο στρατιωτικό προσωπικό να συμμετέχουν σε νόμιμα πολιτικά κόμματα.

9.5     να υιοθετούν ή να τροποποιούν τη νομοθεσία και θεσμικούς κανονισμούς για να διασφαλίσουν τη συμμόρφωσή τους με την Ευρωπαϊκή Συνθήκη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών κωδίκων και εσωτερικών στρατιωτικών κανονισμών οι οποίοι θα πρέπει να καθορίζουν με σαφήνεια τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του προσωπικού των ενόπλων δυνάμεων.

9.6     να αποσύρουν οποιουσδήποτε περιορισμούς που δυνατό να υπάρχουν στην εφαρμογή των Άρθρων 5 και 6 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

9.7     να υιοθετήσουν νομοθεσία  που να δίνει το δικαίωμα στους στρατεύσιμους να εγγράφονται ως αντιρρησίες συνείδησης οποιαδήποτε στιγμή δηλαδή πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά την στρατιωτική θητεία, όπως και το δικαίωμα του μόνιμου στρατιωτικού προσωπικού να αποκτά το καθεστώς του αντιρρησία συνείδησης.

9.8     να υιοθετήσουν το συντομότερο, όπου είναι απαραίτητο, μέτρα που να δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να τερματιστούν οι σκανδαλώδεις καταστάσεις εκφοβισμού και κακομεταχείρισης  (καψώνι) στις ένοπλες δυνάμεις και να θέσει τέλος στη συνομωσία της σιωπής εντός των ενόπλων δυνάμεων η οποία διασφαλίζει το ατιμώρητο τέτοιων πράξεων.

9.9     να διασφαλίσουν ότι κάθε περίπτωση παραβίασης η οποία παρουσιάζεται στις αρχές, θα ερευνάται λεπτομερώς, με διαφάνεια και ταχύτητα και ότι οι παραβάτες θα κατηγορούνται και θα οδηγούνται ενώπιον της δικαιοσύνης.

10.     Η Συνέλευση συστήνει όπως η Διυπουργική Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης προετοιμάσει και υιοθετήσει οδηγίες υπό τη μορφή νέων συστάσεων προς τα κράτη, σχεδιασμένες ώστε να εξασφαλίζουν το σεβασμό ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις ένοπλες δυνάμεις και εντός αυτών.

10.1   Τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων πρέπει να απολαμβάνουν τα ακόλουθα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες:

10.1.1 το δικαίωμα στη ζωή (λαμβάνοντας υπόψη, ωστόσο, τους εγγενείς κινδύνους του στρατιωτικού επαγγέλματος).

10.1.2 το δικαίωμα προστασίας από βασανιστήρια και την απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία.

10.1.3 την απαγόρευση της δουλείας, υποτέλειας, ανάθεσης καθηκόντων μη συμβατών με εκείνα της υπηρεσίας εθνικής άμυνας και της καταναγκαστικής εργασίας.

10.1.4 το δικαίωμα της νόμιμης προστασίας στην περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους, το δικαίωμα στην ελευθερία και ασφάλεια και το δικαίωμα για μια δίκαιη δίκη από ανεξάρτητα δικαστήρια καθώς και το δικαίωμα έφεσης.

10.1.5 την απαγόρευση δυσμενούς διάκρισης.

10.1.6 το δικαίωμα ελευθερίας σκέψης, συνείδησης και θρησκείας.

10.1.7 το δικαίωμα πλήρους απόλαυσης πολιτικών δικαιωμάτων, ειδικότερα το δικαίωμα να ψηφίζουν.

10.1.08        το δικαίωμα σεβασμού ιδιοκτησίας.

10.1.09        το δικαίωμα γάμου και οικογένειας.

10.2   Τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων πρέπει να απολαμβάνουν τις ακόλουθες θεμελιώδεις ελευθερίες και δικαιώματα που μπορούν, ωστόσο, να υπόκεινται σε ορισμένους περιορισμούς:

10.2.1 στο δικαίωμα ελευθερίας της έκφρασης.

10.2.2 στο δικαίωμα στην ελευθερία συνέλευσης και ένταξης σε οργανισμούς, περιλαμβανομένου του δικαιώματος συγκρότησης συντεχνιών και να ανήκουν σε πολιτικά κόμματα.

10.2.3 το δικαίωμα σεβασμού ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, κατοικίας και αλληλογραφίας.

10.3   Οποιοιδήποτε περιορισμοί στην άσκηση και απόλαυση των δικαιωμάτων που αναφέρονται στην παράγραφο 10.2 από τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων θα πρέπει να πληρούν τα ακόλουθα συγκεκριμένα κριτήρια:

10.3.1 πρέπει να έχουν ένα νόμιμο στόχο, να δικαιολογούνται αυστηρά από τις ανάγκες και ιδιομορφίες της στρατιωτικής ζωής, πειθαρχίας και εκπαίδευσης και να είναι ανάλογοι σε μέγεθος με το στόχο που προσπαθούν να επιτύχουν οι αρμόδιες αρχές.

10.3.2 πρέπει να είναι γνωστοί, να προβλέπονται και να καθορίζονται αυστηρά από το νόμο και να συμμορφώνονται με τις πρόνοιες του συντάγματος.

10.3.3 δεν πρέπει να απειλούν αδικαιολόγητα ή να διακινδυνεύουν τη φυσική ή πνευματική υγεία των μελών των ενόπλων δυνάμεων.

10.3.4 πρέπει να σέβονται τα όρια που έχουν καθιερωθεί από την Ευρωπαϊκή Συνθήκη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

10.4   Τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων πρέπει επίσης να απολαμβάνουν οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα, περιλαμβανομένων των παρακάτω:

10.4.1 το δικαίωμα πολιτισμένης και ικανοποιητικής κατοικίας / διαμονής.

το δικαίωμα δίκαιης ανταμοιβής και σύνταξης κατά την αφυπηρέτηση.

το δικαίωμα προστασίας της υγείας και ασφάλειας εργασίας.

10.4.4 το δικαίωμα πολιτισμένης και επαρκούς διατροφής.

10.5   Τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων πρέπει να ενημερώνονται για τα δικαιώματά τους και να τυγχάνουν εκπαίδευσης για να εμβαθύνουν τις γνώσεις τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

11. Η Συνέλευση προτείνει εξάλλου όπως η Διυπουργική Επιτροπή:

11.1   επανεξετάσει την πρότασή της όπως το δικαίωμα να αναγνωριστεί κάποιος ως αντιρρησίας συνείδησης έναντι στρατιωτικής υπηρεσίας ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Συνθήκη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σε μορφή επιπρόσθετου Πρωτοκόλλου τροποποιώντας τα Άρθρα 4.3.b και 9.

11.2   να εξετάσει ιδιαίτερα την κατάσταση των γυναικών που υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις.

11.3   παράσχει στη Συνέλευση την πλήρη υποστήριξη της για την εφαρμογή πολιτικής όπου δεν θα είναι καθόλου ανεκτός ο εκφοβισμός και το καψώνι στις ένοπλες δυνάμεις.

 

[i] Συζήτηση Ολομέλειας στις 11 Απρ 2006 (11 Συνεδρία Ολομέλειας) (Βλ. Εγγρ. 10861, έκθεση Επιτροπής για νομικά Ζητήματα και Ανθρώπινα Δικαιώματα, Παρουσιαστής >Θέσεων: ο Κύριος Αραμπάτζιεφ).

Το κείμενο υιοθετήθηκε από την Ολομέλεια στις 11 Απρ 2006 (11η Συνεδρία).